OpenDB (opendb.uz)

O'zbekiston uchun ochiq ma'lumotlar API'si — MVP.

Tayyor bo'lgan qism

11 model, 3228 ta real yozuv, hammasi ishonchli manbalardan yig'ilgan va tekshirilgan (batafsili -- DATA_SOURCES.md):

Model	Soni	Manba
Viloyat	14	ISO 3166-2:UZ + SOATO
Tuman	209	SOATO-asoslangan (community, tekshirilgan)
AholiPunkti	2631	SOATO-asoslangan (community, tekshirilgan)
Bank	35	O'zbekiston Markaziy banki (rasmiy)
OTM	136	oliygoh.uz (faqat davlat OTMlari)
Valyuta / ValyutaKursi	74 + 74	Markaziy bank rasmiy JSON API
Bayram / BayramSanasi	11 + 17	Prezident Farmoni PF-257 + Mehnat kodeksi
TelefonKodi	27	Rasmiy raqamlash tizimi + goldenpages.uz
Namoz vaqtlari	— (hisoblanadi)	NOAA formulasi, 2 mavsumda validatsiya qilingan

Texnologiyalar

• Django 6 + DRF -- API
• PostgreSQL -- ma'lumotlar bazasi (docker-compose orqali)
• django-jazzmin -- zamonaviy admin panel ko'rinishi
• django-import-export -- admin orqali CSV/XLSX/JSON import-eksport
• drf-spectacular -- avtomatik Swagger/OpenAPI hujjatlari
• python-decouple -- .env orqali sozlamalar
• django-filter -- API'da ?viloyat=1 kabi filtrlash
• whitenoise -- statik fayllar (nginx'siz, admin/jazzmin CSS uchun)
• Gunicorn -- production WSGI server
• Docker + docker-compose -- bitta buyruq bilan ishga tushirish

Hozircha YO'Q (keyingi bosqichlar uchun qoldirilgan, rasmga qarang): Redis, Celery (valyuta kursini avtomatik yangilash uchun kerak bo'ladi -- models.py ichida tayyor komanda namunasi bor), JWT (hozircha himoyalanishi kerak bo'lgan resurs yo'q -- API to'liq ochiq/o'qish-uchun), Nginx (whitenoise hozircha yetarli), GitHub Actions CI/CD.

Ishga tushirish

git clone <repo-url> opendb && cd opendb
cp .env.example .env
# .env faylini oching: SECRET_KEY, DB_PASSWORD, DJANGO_SUPERUSER_PASSWORD to'ldiring

docker compose up --build

Shu bilan tugadi. Birinchi ishga tushirishda konteyner avtomatik ravishda: migratsiyalarni bajaradi, barcha 3228 yozuvni yuklaydi, superuser yaratadi, va statik fayllarni yig'adi.

• API: http://localhost:8080/api/v1/
• Swagger hujjatlar: http://localhost:8080/api/docs/
• Admin panel: http://localhost:8080/admin/ (.envdagi DJANGO_SUPERUSER_* bilan kiring)

8080 serverda band bo'lsa, .envdagi WEB_PORTni boshqa bo'sh portga o'zgartiring (masalan WEB_PORT=8081) -- konteyner ichida app hamon 8000da ishlaydi, faqat hostga chiqadigan port o'zgaradi.

Docker'siz lokal ishga tushirish (SQLite bilan)

python -m venv venv && source venv/bin/activate
pip install -r requirements.txt
cp .env.example .env   # DB_HOST bo'sh qoldiring -- SQLite ishlatiladi
python manage.py migrate
python manage.py loaddata geo/fixtures/*.json
python manage.py createsuperuser
python manage.py runserver

API endpointlari

Barchasi GET /api/v1/..., sahifalangan (?page=2), va filtrlanadigan:

viloyatlar/                    ?turi=viloyat|respublika|shahar
viloyatlar/<code>/             masalan UZ-TK
tumanlar/                      ?viloyat=<id>&turi=tuman|shahar
tumanlar/<slug>/
aholi-punktlari/                ?tuman=<id>
aholi-punktlari/<slug>/
banklar/                       ?turi=davlat|xususiy|...&viloyat=<id>
otmlar/                        ?turi=davlat&viloyat=<id>
valyutalar/                    -- har biri eng so'nggi kursi bilan
valyutalar/<code>/             masalan USD
valyuta-kurslari/               ?valyuta=<id>&sana=YYYY-MM-DD
bayramlar/                     ?turi=milliy|diniy
bayram-sanalari/                ?yil=2026
telefon-kodlari/                ?turi=mintaqaviy|mobil
namoz-vaqtlari/<viloyat_code>/  ?sana=YYYY-MM-DD (standart: bugun) -- HISOBLANADI, bazadan emas

Valyuta kursini yangilash (qo'lda, Celery ulanmaguncha)

python manage.py sync_kurslar

CBU API'dan barcha valyutalarni qayta so'raydi va bugungi kursni yozadi (update_or_create bilan -- xavfsiz, necha marta ishga tushirish mumkin). Production'da buni cron yoki Celery beat orqali kuniga bir marta avtomatik qilish kerak (READMEdagi izohga qarang).

Muhim eslatmalar

• Ba'zi ma'lumotlar (Tuman, AholiPunkti, OTM) community/norasmiy manbalardan olingan va bir nechta o'zi tuzatilgan xato bor edi -- barchasi DATA_SOURCES.mdda ochiq hujjatlashtirilgan.
• Namoz vaqtlari burchagi (15°/15°) rasmiy hujjatdan emas, ikkita real sanaga moslashtirish orqali topilgan -- din bilan bog'liq jiddiy foydalanish uchun imom bilan tasdiqlash tavsiya etiladi.